DE CITADEL

10a. De Citadel deel 2

Fort en dwangburcht, een "blockhuis met 5 punten", gebouwd sedert 1637, gelegen tussen de Diezebrug en de Citadellaan. Het heeft een vijfhoekige vorm. Werd gebouwd om de Bossche katholieken te kunnen controleren. Daartoe werd ook een hele wijk gesloopt, inclusief een kerk, gelegen tussen de tegenwoordige Handelskade en de Jan Heinsstraat. Dat diende als schootveld. * Bijnaam: De Papenbril; * De muren zijn 2 meter dik, 8 meter hoog en 787 meter in omtrek; * Heette aanvankelijk ook wel "De schans" en "Fort Willem Maria" naar de zoon van Frederik Hendrik, de latere Stadhouder Willem II en zijn echtgenote Maria Stuart. Op sommige oude kaarten komt de naam "Het Casteel" voor. Heette ook Willem-Mariabastion. * Van 1789-1848 gevangenis voor militaire misdadigers. * In 1840

omgebouwd tot kazerne. Werd in 1965 door de laatste militairen verlaten. * De namen van de bastions zijn (met de klok mee) Bastion Haven, Bastion Dieze, Bastion Orthen, Bastion Hintham en Stadsbastion. * Bastion Haven werd in 1880 afgebroken voor de verbreding van de Zuid-Willemsvaart. * Het 17e eeuws kruithuis is nog oorspronkelijk. * Ter gelegenheid van de troonsbestijging van Koningin Wilhelmina in 1898, werd op de wal een boom geplant die nu dus "de Wilhelminaboom" wordt genoemd. * Op 31 augustus 1982 werd de bouwopdracht voor restauratie en verbouwing tot Rijksarchief getekend. Architectenbureau Ahrens, Kleyer en Baller uit Oosterbeek. De renovatie-kosten bedroegen 18 miljoen gulden en de herinrichting 2 miljoen. Het werd betrokken in september 1985. Het souterrain is in de vroegere fundamenten gebouwd, waaronder een nieuwe fundering is aangebracht. De uitgegraven flanken zorgen voor daglicht. Het heeft nu een overdekte terreplein. Het 17e eeuwse aanzicht met borstweringen, schutterbanketten, walgangen en opritten werd weer teruggebracht. De depotruimte is in de wallen ondergebracht, de wallen zijn pas voor de helft uitgegraven. Het bevat nu 25 kilometer planklengte, waarvan 13 km. in gebruik is genomen. Het bevat ook twee grote studiezalen, een expositieruimte, een bibliotheek, een restauratieatelier met eigen binderij. Er zijn ook twee laboratoria, een voor "droog werk" en een voor "nat werk". De Centrale Hal is de vroegere binnenplaats. Deze is nu echter overdekt. Het moet lijken op een zwevend dak dat wordt gestut door pilaren. Kunst aangebracht in 1985-1986: * "Twee Spiralen" van Guisje Bal in de centrale hal; * "Drie Portalen" van

Peter Kooistra. Op de plaats van het kunstwerk stond een torentje, dat bij de restauratie niet is teruggekomen. Men is tot plaatsing over gegaan omdat er een tegenhanger moest komen voor het vrij dominante wachtgebouw aan de andere kant van de ingang, dat de eerste aandacht van de bezoeker vraagt. De "alternatieve poorten zijn ontworpen volgens het principe van de Gulden Snede. De kunstenaar noemt het ook "Terughoudend". De portalen worden gevormd door vier verticale balken die boven aan weer met elkaar verbonden zijn door horizontale balken. Op deze wijze zijn doorgangen ontstaan die eigenlijk geen doorgangen zijn, daar de portalen in de lengte zijn opgesteld, met een onderlinge afstand van 405 cm. langs een blinde muur en wel zodanig dat de bezoeker als het ware langs de portalen en langs het oude wachtgebouw naar binnen wordt geleid.

's-Avonds zijn de objecten paars-blauw verlicht. Het geheel is gemaakt door John van Nistelrooy in 1986. * "Vier Bomen" van Heppe de Moor. Zij staan op de binnenplaats. Het is de bedoeling dat als de bomen totaal verrot zijn, de afdruk van de stammen in de beton een indruk achter laten van die bomen, om zo de taak van het Rijks Archief weer te geven. * In een van de vergaderzalen hangt een schilderij van het kindhuwelijk tussen Willem II, zoon van Frederik Hendrik en Mary. * In 1992 zijn er twee negentiende eeuwse 24-ponds kanonlopen, op de wallen geplaatst. Vroeger waren ze op de stad gericht om die in bedwang te houden. De Schutterij demonstreert regelmatig het omgaan met de kanonnen. * Er staan ook twee schietbomen van de Oude Schuts. De horizontale schietbaan wordt achter het kruithuis opgericht. Het gilde gaat het gebruiken met hun naar 15e eeuws voorbeeld zelfgebouwde kruisbogen.* Naast de toegang staat een wachthuis daterend uit 1899.