Stadswandeling

 Geschiedenis

 Binnendieze

 Sint-Janskathedraal

 's-Hertogenbosch

 Straten en Stegen

  De Markt

  Pensmarkt

  Schapenmarkt

  Hooge Steenweg en Karrenstraat

  Fonteinstraat en Ridderstraat

  Lombardje

  Verwersstraat

  Prins Bernhardstraat en Keizerstraat

  Beurdsestraat en Weversplaats

  Korte – Lange Putstraat

  Kerkstraat en Gasselstraat

  Parade en Peperstraat

  Papenhulst en Nachtegaalslaantje

  Clarastraat en Choorstraat

  Bethaniëstraat en Sint Jacobshof

  Baselaarsstraat en Hekellaan

  Gasthuisstraat en Rozemarijnstraat

  Hinthamerstraat

  Sint Josephstraat en Nieuwstraat

  Schilderstraat en Louwse Poort

  Hinthamereinde en Zuid-Willemsvaart

  Tolburgwijk en GZG terrein

  Orthenstraat en Jan Heinsstraat

  Barbaraplaats en Sint Geertruikerkhof

  Visstraat en Binnenhaven

  Lepelstraat en Sint Jansstraat

  Molenstraat en Omgeving

  De Uilenburg

  Postelstraat en Kruisstraat

  Snellestraat en Minderbroedersstraat

  Vughterstraat

  Berewoutstraat en Westwal

  Kruisbroedershof en omgeving

  Tilmanshof en Kuipertjeswal

  Sint Jorisstraat en Spinhuiswal

 Vestingstad in het groen

 Bossche wijken

 Oeteldonk

 Evenementen


 

       

De Straten en Stegen

Papenhulst en Nachtegaalslaantje

           

Papenhulst

  

De Papenhulst behoort tot de vele Bossche straten die in je loop der tijden van naam veranderd zijn. Oorspronkelijk al in 1458 was het Wevershuls en ook hiel zullen dan wel wevers hun ambacht hebben uitgeoefend. Maar langzamerhand gingen zich in deze straat en ook in de omgeving meerdere kanunniken en andere geestelijke heren van de St. Jan vestigen waardoor de straatnaam Papenhulst geworden is. Een geestelijke werd in oude tijden dikwijls 'paap' genoemd en dat was toen zeker geen scheldwoord. De karwnniken hadden in de 16de eeuw de daar gelegen Héerenkelder in gebruik. Zij bewaarden er hun wijn. Daarover zijn ooit ernstige botsingen met het stadsbestuur geweest dat betrof dan de accijns. Na de val van Den Bosch in 1629 werd de kelder als zijnde geestelijk goed door de! Staat verbeurd verklaard en verkocht. Hij heeft nadien verschillende bewoners gekend tot in 1808 de pas heropgerichte Loge 'De Edelmoedigheid' er zich vestigde. Een mooi gebeiteld kopje dat de ingang sierde bleef bewaard. Het prijkt nu boven de zijpoort van het vroegere ziekenhuis St. Joan de Deo. Tussen de Heerenkelder en de Diest stond sinds 1580 het klooster der Arme Clarissen.

In 1669 werd het opgeheven.  Overigens is dit altijd ook wel een straat geweest met vestigingen van uiteenlopende aard. Jan Moons 'ende syne Huysvrou Aleid' richtten er een gasthuisje op voor 12 oude mannen. Adam van Mierden stichtte er een voor 13 vrouwen. Beide gasthuisjes die nabij de Heerenkelder stonden zijn in de 18de eeuw naar een andere straat overgebracht. In de daarop volgende eeuw begon een officier van gezondheid Rippens genaamd hier een particuliere verpleeginrichting voor 'deftige' geesteszieken. In 1806 werd eveneens aan de oostzijde der straat de zoutziederij van Vermeulen opgericht. Na verloop van jaren werd die met diverse andere panden gesloopt. Op het vrijgekomen terrein werd het ziekenhuis St. Joan de Deo gebouwd. Dit was in 1914 voltooid. In 1928 kon ook het nieuwe Fraterhuis in gebruik genomen worden. Aan de overkant bevond zich sinds 1809 het eerste Gymnasium dat op zijn verdieping van 1856 tot 1865 het Provinciaal Genootschap huisvestte. Er naast stond de H.B.S. de Normaalschool en het Casino van 1828 sloten erbij aan. Dat is allemaal verdwenen en de gehele westelijke straatwand werd langzamerhand ingenomen door het scholencomplex der Zusters van de Choorstraat. Wij zouden dus, om de oude terminologie in haar goede zin nog eens te gebruiken, opnieuw kunnen zeggen dat de Papenhulst ook nu meer een straat van Papen dan van poirters is.

    

Nachtegaalslaantje

  

De eerste brug die het Nachtegaalslaantje met de Papenhulst verbindt werd in 1422 gebouwd in 1619 komen we de naam Judasbrug voor het eerst tegen zonder nadere verklaring. In 1742 was de nabijzijnde brug bij de Oude Dieze ingestort.

Bij onderzoek bleek dat in de grond aanwezige wellen de fundamenten hadden ondermijnd. Nu zien wij dat de brug aan de Papenhulst nogal eens herbouwd en hersteld is. Mogelijk heeft zij aan hetzelfde euvel geleden en zou men haar Judasbrug kunnen zijn gaan noemen vanwege haar onbetrouwbaarheid. Maar dit is niet meer dan een veronderstelling.

Aan de oostzijde van het laantje was nog in 1900 een wasserij met een groot grasveld. Men spoelde het wasgoed in de Diest en legde het daarna op het gras te bleken. Toen dit bedrijf was opgehouden werd op het terrein een nieuwe H.B.S. gebouwd alsmede de Manege. Ook het Gymnasium op de Papenhulst verdween er kwam in 1880 een nieuw gebouw op ditzelfde terrein langs het laantje. Aan de westzijde waar ook een wasserij met bleek gevestigd is geweest kwam de Casinotuin die veel groter was dan de tegenwoordige. Hij werd omgeven door een hek en een sloot.
Met de Pettelaarseweg had het Nachtegaalslaantje een avondlijke reputatie het was de uitverkoren wandelplaats der geliefden. Zou het nu zo onwaarschijnlijk zijn dat in die boom rijke tuin één of meer nachtegalen gehuisd hebben? Dan zou het minnekozen op deze plaats aanmerkelijk veraangenaamd zijn geweest door 'filomele's zang'. En zou deswege het Nachtegaalslaantje niet aan zijn naam gekomen kunnen zijn?

    

  Straten en Stegen:EersteVorige11121415VolgendeLaatste

Bronnen, noten en/of referenties:
Straat in Straat uit (1984)
's-Hertogenbosch van straet tot stroom (2006)
Stadsblad door Ed Hupkens
Erfgoed 's-Hertogenbosch

home

Website informatieGastenboek

Foto's copyright © bij groetenuitdenbosch.nl