Stadswandeling

 Geschiedenis

 Binnendieze

 Sint-Janskathedraal

 's-Hertogenbosch

 Straten en Stegen

  De Markt

  Pensmarkt

  Schapenmarkt

  Hooge Steenweg en Karrenstraat

  Fonteinstraat en Ridderstraat

  Lombardje

  Verwersstraat

  Prins Bernhardstraat en Keizerstraat

  Beurdsestraat en Weversplaats

  Korte – Lange Putstraat

  Kerkstraat en Gasselstraat

  Parade en Peperstraat

  Papenhulst en Nachtegaalslaantje

  Clarastraat en Choorstraat

  Bethaniėstraat en Sint Jacobshof

  Baselaarsstraat en Hekellaan

  Gasthuisstraat en Rozemarijnstraat

  Hinthamerstraat

  Sint Josephstraat en Nieuwstraat

  Schilderstraat en Louwse Poort

  Hinthamereinde en Zuid-Willemsvaart

  Tolburgwijk en GZG terrein

  Orthenstraat en Jan Heinsstraat

  Barbaraplaats en Sint Geertruikerkhof

  Visstraat en Binnenhaven

  Lepelstraat en Sint Jansstraat

  Molenstraat en Omgeving

  De Uilenburg

  Postelstraat en Kruisstraat

  Snellestraat en Minderbroedersstraat

  Vughterstraat

  Berewoutstraat en Westwal

  Kruisbroedershof en omgeving

  Tilmanshof en Kuipertjeswal

  Sint Jorisstraat en Spinhuiswal

 Vestingstad in het groen

 Bossche wijken

 Oeteldonk

 Evenementen


 

       

De Straten en Stegen

Bethaniėstraat en Sint Jacobshof

           

Bethaniėstraat

  

Aan het eind van de St. Jacobsstraat begint tegenwoordig de Bethaniėstraat Maar vroeger vond men hier het om de kerk (nu museum) liggende St. Jacobskerkhof. Toen in de jaren 1636 en 1637 dat kerkhof geruimd was ontstond er een groot plein. Daaraan lag het Baselaarsklooster waaraan de Baselaarsstraat herinnert. Naast dit klooster stond het huis Van Deventher waarover de geschiedschrijvers elkaar weer eens tegenspreken. Vast staat dat Henric Prouninck van Deventher een gasthuis gesticht heeft voor 6 oude mannen. Dat moet dan gebeurd zijn in 1514 ofschoon Jacob van Oudenhoven het jaartal op 1407 stelt Men komt in de historie dit gasthuis tegen in de Waterstraat bij welke straat wij het ook besproken hebben maar men ontmoet het ook nog een keer op het St. Jacobskerkhof. Het huis op het St. Jacobskerkhof dat wij nog gekend hebben had echter een grote gebeeldhouwde koetspoort die het meer op een woonhuis dan op een gasthuisje deed lijken.

Die koetspoort kunt u nog altijd in de tuin van het Brabants Museum bewonderen ofschoon zij wel wat beschadigd is. Henric was een rijk en voornaam man zijn lidmaatschap van de Illustere Lieve Vrouwe Broederschap wijst er ook op dat hij niet de eerste de beste was. Hij kocht later het Keizershof in de Keizerstraat wat toen het grootste huis van 's-Hertogenbosch was. Hoe het ook zij de tegenwoordige Van Deventherstraat dankt haar naam aan deze familie. Verder vond men op het St. Jacobskerkhof het Bethaniėklooster waarvan de ruļne in het begin dezer eeuw nog te zien was. Het klooster zou nu in de Bethaniėstraat die er aan herinnert gestaan hebben.
In het voorjaar van 1979 werden de fundamenten opgegraven ter hoogte van het huis no. 35 waaronder ook nog een gedeelte der fundering aanwezig is. De bewoner van dit pand heeft bij die gelegenheid zijn huis gedoopt 'Op den Wintmolenberch' wat blijkt uit een aardig naambordje dat hij liet aanbrengen. Behalve documentatie over het klooster zijn er van de kapel nog afbeeldingen bewaard van vier glasramen. Ook een zerk van zuster Katherina Dericks Pelgromius die in 1559 in het klooster overleed. Die zerk is nog te zien in het Brabants Museum.

        

Eind 1924 verlaten de militairen de voormalige Sint Jacobskerk in de Bethaniestraat (Sint Jacobs kazerne). Het provinciaal Genootschap huurt het gebouw en vestigt haar museum er in. Dit

is te weinig om de grote ruimten te vullen. De gemeente geeft daarop haar eigen oudheidkundige verzameling in bruikleen. Het museum wordt op 8 juli 1925 geopend.
    

Mgr. Prinsenstraat

  

Evenals het beeld van de goede herder op het kerkpleintje houdt ook de Mgr. Prinsenstraat de herinnering aan de zeer geziene in 1941 overleden pastoor van de St. Jacob levendig. Toen deze kerk gebouwd was het werk van Stuijt en Cuypers in 1905 stond zij verscholen achter de huizen van de Hinthamerstraat. Zij was vanuit deze straat slechts bereikbaar door het smalle nu grotendeels verdwenen straatje' Achter den Dove'. Het is de vierde parochiekerk.

De eerste was het gebouw waar nu het Brabants Museum is gehuisvest. De tweede werd in 1672 na de komst der Fransen toen de katholieken zich weer wat vrijer konden bewegen gebouwd en later nog vergroot. Dat was in 1691. In 1804 kwam er een nieuwe derde kerk klaar. Ook zij werd vergroot en wel in 1844 het was een kruiskerk met koepel in waterstaatsstijl. Toen die koepel bouwvallig werd besloot men tot de bouw van de tegenwoordige kerk die in 1905 klaar kwam. De drie laatstgenoemde kerken hebben op dezelfde plaats gestaan. Later heeft men enkele in de Hinthamerstraat voor de kerk staande huizen afgebroken waardoor dat prettig aandoende pleintje kon worden geschapen. Het geeft nu een ruime blik op de St. Jacobskerk die het bekijken alleszins waard is.
Dat waren de officiėle kerken. Maar in de reformatietijd tussen de verovering der stad in 1629 en de komst der Fransen in 1672 heeft de parochie ook nog vier schuilkerken gekend waar de mensen slechts in het geheim naar toe konden. De oude katholieke kerken en kapellen waren of in protestantse handen gekomen ofwel zij werden voor militaire doeleinden gebruikt. Aan het einde van de Mgr. Prinsenstraat vindt men ook al op het terrein van het oude St. Jacobskerkhof achter twee open poortbogen de woningen der bejaarden die daar op het St. Jacobshof rustig kunnen leven. De straat zelf maakt hier een bocht naar links. Kijkt u eens even om die hoek en zie hoe keurig

en welverzorgd de huisjes achter de kerk er uitzien met hun aardige beplanting die evenals Achter den Dove het geval is zo bijzonder prettig aandoet.

    

Sint Jacobsstraat

  

In lang vervlogen tijden behoorde de Sint Jacobsstraat tot de meer voorname straten van 's-Hertogenbosch. Het zal in verband met de veemarkten en de St. Jansmarkt die op het St. Jacobskerkhof werden gehouden wel dikwijls een drukke straat geweest zijn. Ook liep de toen zo belangrijke uit het noorden en oosten komende bedevaartsweg naar St. Jacob in Compostella door de St. Jacobsstraat. Dat had zij gemeen met de Rue Saint Jacques in Parijs. Er zullen dus in de loop der eeuwen heel wat pelgrims door de St. Jacobsstraat getrokken zijn zoveel dat men bij de in 1430 gestichte St. Jacobskapel omstreeks diezelfde tijd een hospitium bouwde waar die naar Spanje wandelende bedevaartgangers konden overnachten.

Ter verduidelijking mogen wij er op wijzen dat de St. Jacobsstraat vroeger veel verder doorliep dan nu kapel en hospitium stonden in deze straat waar die tegenwoordig Bethaniėstraat heet. Die kapel werd in 1569 parochiekerk in 1584 is zij verbouwd. Het werd een mooie kerk waarvan de toren in 1632 gedeeltelijk en in 1752 geheel gesloopt is. Na de val van 's-Hertogenbosch in 1629 heeft de kerk korte tijd dienst gedaan voor de Hervormde Gemeente.
In 1689 maakten de Staten er een ruiterstal van in 1752 deed zij dienst als arsenaal. In 1744 werd er een kazerne voor 960 man infanterie naast gebouwd waarvan de gevelsteen bewaard bleef die is ter plaatse nog altijd te zien. Ruiterstal en kazerne dus men sprak nog in het begin dezer eeuw van de beide St. Jacobskazernes. Toen de kazerne werd opgeheven vonden bejaarden er huisvesting daarna werd zij 'evenals een gedeelte van het vroegere kerkhof der St. Jacobskerk bij Reinier van Arkel getrokken. Het kerkgebouw werd in 1924-'25 door Oscar Leeuw verbouwd tot museum.
De St. Jacobsstraat heeft ook nog twee gasthuisjes gekend het Herpens gasthuis in 1449 opgericht voor 8 vrouwen (anderen spreken van 4) door Roelof van Herpen die ook 'Roelof mitten kese' genoemd werd misschien had hij zijn geld verdiend met de verkoop van kaas. Het andere gasthuisje werd in 1607 door Catharina Katers gesticht voor 4 oude vrouwen.

De gevelsteen is nog altijd aanwezig in de voorgevel van het huis no. 31-32. Maar men heeft er een kwastje verf over gestreken u zult een beetje moeten puzzelen maar de steen is nog te herkennen.
       
Op 1 november 1430 verleent Paus Martinus V toestemming voor de stichting van een kapel met klokkentoren toegewijd aan St. Jacobus, de apostel, ten behoeve van de bedevaartgangers naar Santiago de Compostella in Noord Spanje. Hij doet dit op verzoek van de dekenen van de Broederschap van Sint Jacob. De paus bepaalt verder dar er naast de kapel een hospitaal ingericht moet worden ten behoeve van de bedevaartgangers (later werd dit een militair hospitaal). Ook Bosschenaren die na een volbrachte bedevaart dringend hulp nodig hebben, kunnen in het hospitaal opgenomen worden.

    

Sint Jacobshof

  

Het complex met hofjeswoningen het "Sint Jacobshofje" is gelegen aan de zuidoostelijke zijde van het centrum van 's-Hertogenbosch. De woningen werden gebouwd in opdracht van de R.K. Parochie van Sint Jacob. Het complex bestaat uit verschillende typen woningen bestemd voor arbeidersgezinnen. Het Sint Jacobshofje is opgebouwd uit een tweetal langgerekte blokken met boven- en benedenwoning langs de oostelijke en westelijke zijde van het hofje, een sluitblok met kleinere woningen aan de zuidelijke zijde hiervan en een hoger sluitblok met poort aan de noordzijde van het complex. In dit laatste blok zijn meer luxueuze, ruimere woningen ondergebracht, met een hoofdingang aan de Mgr. Prinsenstraat. Het complex werd omstreeks 1930 gebouwd en toont een regionale variant van de Amsterdamse School.

Het blok aan de Mgr. Prinsenstraat werd omstreeks 1934 aan de westzijde uitgebreid met een hoekwoning. Het ontwerp van de woningen werd geleverd door de architect C.M. Evers. In 1993 werd het complex gedeeltelijk gerenoveerd.
       
Het complex heeft een globaal trapeziumvormige plattegrond bestaande uit vier gesloten bouwblokken van twee bouwlagen rondom een trapeziumvormig pleintje. Het noordelijke bouwblok langs de Mgr. Prinsenstraat is hoger opgetrokken. Hierin bevindt zich de poort naar het pleintje. Aan de oostelijke zijde zijn de woningen rug aan rug gesitueerd met een woningblok van latere bouwdatum aan de Bethaniėstraat. De westelijke begrenzing van het woonhofje wordt gevormd door de stadsrivier de Dieze. Aan de zuidelijke zijde wordt het complex begrensd door een tuin behorend bij het aan de Papenhulst gelegen ziekenhuis "Joannes de Deo". Het plein in het midden van het hofje is voorzien van sierbestrating in klinkers. In het midden van het plein een plantsoen.
      
Het complex met hofjeswoningen "Sint Jacobshofje" is van algemeen belang. Het complex bezit cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociaaleconomische en geestelijke ontwikkeling het vormt een goede illustratie van volkswoningbouw gefinancierd door Rooms-katholieke parochies.

Voorts illustreert het een typologische ontwikkeling het is een goed voorbeeld van een gesloten bebouwing met woonhuizen rondom een gemeenschappelijke open ruimte een karakteristieke vorm van sociale woningbouwcomplexen in de eerste helft van deze eeuw en een actualisering van het aloude hofjesthema in een historische binnenstad. Het complex bezit architectuurhistorische waarde vanwege de bijzondere op de Amsterdamse School gebaseerde ornamentiek en vanwege het bijzondere materiaalgebruik. Het complex bezit ensemblewaarde vanwege de bijzondere wijze van inrichting. Het complex is tot slot van belang vanwege gaafheid en vanwege typologische zeldzaamheid. In 1931 werd het hofje geopend de eerste bewoners waren bejaarden. In een latere periode werden de huisjes ook bestemd voor patiėnten van psychiatrisch ziekenhuis Reiner van Arkel een begeleid wonen avant la lettre. De woningen bezitten cultuurhistorische waarde omdat zij een goed voorbeeld vormen van volkswoningbouw gefinancierd door een RK parochie. In 1993 werd het complex gedeeltelijk gerenoveerd.

         

  Straten en Stegen:EersteVorige13141617VolgendeLaatste

Bronnen, noten en/of referenties:
Straat in Straat uit (1984)
's-Hertogenbosch van straet tot stroom (2006)
Stadsblad door Ed Hupkens
Erfgoed 's-Hertogenbosch

home

Website informatieGastenboek

Foto's copyright © bij groetenuitdenbosch.nl