Stadswandeling

 Geschiedenis

 Binnendieze

 Sint-Janskathedraal

 's-Hertogenbosch

 Straten en Stegen

  De Markt

  Pensmarkt

  Schapenmarkt

  Hooge Steenweg en Karrenstraat

  Fonteinstraat en Ridderstraat

  Lombardje

  Verwersstraat

  Prins Bernhardstraat en Keizerstraat

  Beurdsestraat en Weversplaats

  Korte – Lange Putstraat

  Kerkstraat en Gasselstraat

  Parade en Peperstraat

  Papenhulst en Nachtegaalslaantje

  Clarastraat en Choorstraat

  Bethaniëstraat en Sint Jacobshof

  Baselaarsstraat en Hekellaan

  Gasthuisstraat en Rozemarijnstraat

  Hinthamerstraat

  Sint Josephstraat en Nieuwstraat

  Schilderstraat en Louwse Poort

  Hinthamereinde en Zuid-Willemsvaart

  Tolburgwijk en GZG terrein

  Orthenstraat en Jan Heinsstraat

  Barbaraplaats en Sint Geertruikerkhof

  Visstraat en Binnenhaven

  Lepelstraat en Sint Jansstraat

  Molenstraat en Omgeving

  De Uilenburg

  Postelstraat en Kruisstraat

  Snellestraat en Minderbroedersstraat

  Vughterstraat

  Berewoutstraat en Westwal

  Kruisbroedershof en omgeving

  Tilmanshof en Kuipertjeswal

  Sint Jorisstraat en Spinhuiswal

 Vestingstad in het groen

 Bossche wijken

 Oeteldonk

 Evenementen


 

       

De Straten en Stegen

Gasthuisstraat en Rozemarijnstraat

           

Gasthuisstraat

  

De Gasselstraat verbindt de Kerkstraat met de Hinthamerstraat. De naam Gasselstraat is een verbastering van Gasthuisstraat. De Gasselstraat heeft

ooit Oude Gasthuisstraat geheten. Het verlengde van de Gasselstraat aan de overzijde van de Hinthamerstraat heet nog steeds Gasthuisstraat. De straat werd ter onderscheiding van de Oude Gaststraat ook wel Nieuwe Gasthuisstraat genoemd. Aan het einde van de Gasthuisstraat bevindt zich de vroegere hoofdpoort die van 1661 tot 1932 de toegang vormde tot de terreinen van het Groot Ziekengasthuis (GZG). De poort is in het verleden enkele keren gesloopt en weer opgebouwd. De huidige poort is van 1916 en is een exacte kopie van de poort uit 1761. De hardstenen omlijsting is van de 17e eeuw. In het fronton zie je van hout de Dubbelkoppig adelaar van het keizerrijk de leeuwen van het hertogdom Brabant en Limburg en het stadswapen van 's-Hertogenbosch. Links van de poort zit een luik van waaruit eeuwenlang aan de armen en bedeelden in de stad medicijnen werden uitgedeeld uiteraard ná zonsondergang. Dit gebruik stopte in 1942 toen het Ziekenfonds in Nederland werd ingevoerd tijdens de Duitse bezetting dus! De geschiedenis van de ziekenzorg in 's-Hertogenbosch gaat terug tot vóór 1274. Toen werd voor het eerst melding gemaakt van het Groot Gasthuis in de stad. Op het Reinier de Graafgasthuis in Delft na is het GZG het oudste ziekenhuis van Nederland. Het GZG ging in 1880 deel uitmaken van de Godshuizen en werd van algemeen ziekenhuis katholiek. Het bestuur zetelde in een huis aan de Gasthuisstraat nr. 9.

       

Achter het Vuurstaal

  

Wordt tot het middeleeuwse stratenpatroon gerekend. Het steegje kent haar huidige vorm al sinds de 17e eeuw en is genoemd naar het huis dat op de oostelijke hoek van stond (Hinhamerstraat 30) en 'Het Vuurstaal' heette. Eerder heette dit straatje 'Gruitstraatje' naar het kantoor dat zich daar bevond en waar vroeger belasting op 'gruit' betaald moest worden.

Een stil zijsteegje van de drukke Hinthamerpromenade is Achter het Vuurstaal. Het is sinds de 17e eeuw genoemd naar een oud pand (Hinthamerstraat 30) op de oostelijke hoek van het straatje 'Het

Vuurstaal'. Een vuurstaal is een ijzeren aanslag waarmee je vonken op een vuursteen kon maken. Met die vonken kon je stro of een tondel aansteken. Het straatje heeft verschillende namen gehad waarvan Gruitstraatje er een was. Het werd zo genoemd omdat zich daar het kantoor van de hertog bevond waar de belasting op gruit (het gruitgeld) moest worden betaald. Gruit was een plantmengsel dat bij het brouwen van bier werd gebruikt vanaf ongeveer 1450 zou hop daarvoor in de plaats komen. Degene die de belasting op gruit voor de hertog in ontvangst nam was de gruitmeester. Waarschijnlijk was een verre voorvader van De Gruyter een gruitmeester.
Het straatje kreeg ook nog de namen 'Gruenstraatje' en 'Gang naar 't Convent der Predikheren'. In 1595 werd in het straatje een kind met twee hoofden geboren. De ouders wilden het jong gestorven kind tegen betaling tentoonstellen. Het Stadsbestuur verbood deze tentoonstelling echter.
Het steegje loopt achterin dood bij een ijzeren hek aan de Binnendieze (hier ter plaatse de Groote Stroom geheten). Naar rechts kijkend zie je op een toog een schildering van Jeroen Bosch. Naar links aan de overzijde van de Binnendieze bevindt zich het terrein van het Groot Ziekengasthuis. Dit gebied gaat de komende jaren volledig op de schop. Er komen woningen en winkels het wordt ABC-gebied archief, bibliotheek, cultuur.

      

Sint Annaplaats

Vanaf de Markt de Hinthamerstraat inlopend bevindt zich aan de rechterkant tussen Hinthamerstraat 17/19 en 21 de St. Annapoort met daar achter de St. Annaplaats. Zowel de bakstenen toegangspoort als de binnenplaats zijn overblijfsels van een kapel die toegewijd was aan de H. Anna (feestdag 26 juli). Deze H. Anna is de moeder van Maria de grootmoeder dus van Jezus Christus. De Annakapel werd gebouwd door de gildenbroeders van de Broederschap van de H. Anna na afbraak in 1523 van een eerder bestaande kapel die tot 1483 deel had uitgemaakt van het Groot Ziekengasthuis. Zowel het Gasthuis als de kapel waren via de poort aan de St. Annaplaats toegankelijk.
In 1630 werd de kapel in beslag genomen door de Waalse Gereformeerden. In 1819 werd de kapel gesloopt in verband met de bouw van een nieuwe kerk voor de Hervormde Gemeente. Juist vanwege haar geschiedenis is deze plaats door de Vereniging Stille Omgang gekozen voor plaatsing van de beeltenis van St. Anna te Drieën om de eeuwenoude Bidweg als Mariale Beeweg meer herkenbaar te maken. Het beeld (voorstellende Anna, Maria en kind Jezus) is ingemetseld boven de poort. Het is een eenvoudig en naturalistisch reliëf vervaardigd door de Vughtse beeldhouwer H. Suyskens. Op 6 oktober 1985 werd het beeld ingezegend door plebaan Van der Camp.
Aan de binnenplaats staat het voormalige gebouw van de Hulpbank en Spaarbank.

De Hulpbank verschafte volkskredieten de Spaarbank was voor de kleine spaarder. Beide bankinstellingen behoorden tot de Maatschappij tot Nut van het Algemeen.

                     

Korte Waterstraat

  

Een iets naar beneden lopende straat vanaf één van de Bossche hoofdstraten. Niets herinnert er meer aan dat hier eens water was.

Een van de oudste Bossche stadsgrachten is thans een gewone straat: de Korte Waterstraat. De acht eeuwen geleden gestichte vesting- en handelsstad 's-Hertogenbosch kende een goed verdedigingsstelsel. De ommuurde stad kende langs twee van haar zijden een natuurlijk verdediging takken van de Dommel en de Aa die hier een delta vormden. Slechts één zijde was op die manier niet verdedigd daarom groeven de Bosschenaren hier een stadsgracht tussen het water bij de Waterpoort (thans stromend langs het Herman Moerkerkplein) en de Dommeltak ter hoogte van het huidige Achter het Stadhuis.
Dat betekent dat de Korte Waterstraat (en in het verlengde daarvan ook het Krullartstraatje en de Fonteinstraat) eens een gegraven waterloop was. Bij de vergroting van de stad in de veertiende eeuw verloren de oudste stadsgrachten hun belangrijke functie. De originele waterstromen bleven gehandhaafd maar de gegraven stadsgracht kreeg een nieuwe bestemming. Deze watertak slibde dicht of werd gedempt we weten het niet. Het resultaat was in ieder geval hetzelfde het werd een straat. De Korte Waterstraat kreeg een bebouwing tegen de oude stadsmuur aan en ook aan het einde van de doodlopende straat ontstond een bebouwing. Aan het eind van de vorige eeuw waren dat eenvoudige arbeiderswoningen.
In 1916 kreeg het einde van de straat een nieuwe functie. De drankenwinkel Cooijmans in de Hinthamerstraat kreeg behoefte aan méér ruimte zowel aan een magazijn als aan kantoorruimte.

In 1916 werd er daarom aan het einde van de Korte Waterstraat een fors gebouw neergezet dat aan de behoefte van dit bedrijf voldeed. Op de begane grond verscheen er een magazijn, een garage en een kantoor terwijl er op de verdieping drie aparte woningen gerealiseerd werden. De firma verdween op een gegeven moment en de gemeente werd eigenaar van het geheel. De magazijnruimte werd verdeeld in drie aparte gedeelten en ook het kantoorgedeelte werd verhuurd. In het voormalige drankenmagazijn vond een marktkoopman onderdak voor zijn verkoopvoorraad terwijl een van de ruimten door de gemeente gebruikt werd als een magazijntje voor de afdeling bestratingen van de binnenstad. Tevens kon er geschaft worden.

Deze laatste ruimte kent sedert enkele jaren een nieuwe bestemming. Het is een atelierruimte voor een kunstenaar geworden en de galerie staat bekend als: KW14. Het voormalige kantoor en een deel van de garage werd eveneens gebruikt als magazijn de firma Glaudemans sloeg er haar hengels in op en gebruikte het als werkruimte.
Ruim 23 jaar geleden ontdekte de stadspartij Knillis deze plek en kon het van de gemeente huren als haar eigen politiek en cultureel actiecentrum. Ook andere politieke partijen hebben wel een ontmoetingsruimte gehad maar Knillis is de enige die zoiets nog steeds in gebruik heeft als een ontmoetingsruimte.
De toegang tot de uit 1916 daterende garage van Cooijmans heeft een drastische wijziging ondergaan. Zo'n dertig jaar geleden in de 60-er jaren werd een van de twee takken van de Binnendieze die achter de Korte Waterstraat stroomde gedempt. De garagetoegang werd verbouwd tot een doorgang naar een wandelroute in de richting van het nieuw te ontwikkelen winkelcentrum rond het Burgemeester Loeffplein.

Bovendien biedt het toegang tot een van de mooie plekjes aan de gerestaureerde Binnendieze het Herman Moerkerkplein met de fontein Dieske.

        

Rozemarijnstraat

  

In het begin dezer eeuw was er nog iets van te zien aan het eind van het Rozemarijnstraatje bij de Waterpoort. Hoe komt dit straatje aan zijn naam? Rozemarijn is een altijd groene heester met geurige wit blauwe bloemen. Voorheen kregen gestorven kleine kinderen een kransje van rozemarijn gemaakt op het hoofd. Overigens werden van deze bloemen ook wel bruidskransen vervaardigd. Mogelijk heeft in het straatje iemand gewoond die deze kransen van echte of nagemaakte bloemen ‘want rozemarijn was geen inheems gewas’ maakte en zou daarmee de naam verklaard kunnen worden. Intussen is dit slechts een veronderstelling.

        

  Straten en Stegen:EersteVorige15161819VolgendeLaatste

Bronnen, noten en/of referenties:
Straat in Straat uit (1984)
's-Hertogenbosch van straet tot stroom (2006)
Stadsblad door Ed Hupkens
Erfgoed 's-Hertogenbosch

home

Website informatieGastenboek

Foto's copyright © bij groetenuitdenbosch.nl